สูตรเบื้องต้นในการดูแลสุขภาพ

สังเกตอาการ และสิ่งผิดปกติที่เกิดขึ้นกับตัวเรา

อาการต่างๆ ที่เกิดขึ้นเป็นการส่งสัญญาณบอกของร่างกายว่าเกิดความไม่ปกติขึ้นแล้ว ซึ่งเป็นข้อมูลที่สำคัญมากๆ เพื่อใช้ประกอบในการวินิจฉัยโรค และประเมินการรักษา ถ้าวินิจฉัยได้เร็วและถูกต้อง มีโอกาสมากที่ผลการรักษาจะดี เพราะฉะนั้นในการพบแพทย์ เราต้องพยายามบอกรายละเอียดของอาการ โดยเฉพาะอาการสำคัญๆ ด้วยความชัดเจน

อาการที่ควรเอาใจใส่ คือ

เราจะรู้ได้อย่างไรว่าเรามีไข้
ถ้าเรามีปรอทวัดไข้ วัดทางปาก อมใต้ลิ้น นาน 3 นาที แล้วได้อุณหภูมิสูงกว่า 37.5 องศาเซลเซียส ถือว่ามีไข้ แต่ถ้าวัดได้สูงกว่า 38.5 องศาเซลเซียส แปลว่า มีไข้สูง แต่ถ้าเราไม่มีปรอทวัดไข้ คงใช้ได้แค่ประมาณการเท่านั้น ว่าไข้สูงหรือไข้ต่ำ

ข้อมูลที่จำเป็น

	ระยะเวลาที่มีไข้ กี่วัน กี่สัปดาห์
	ลักษณะของไข้เป็นอย่างไร ไข้สูงหรือไข้ต่ำ มีไข้เป็นเวลา หรือตลอดเวลา
	มีอาการอื่นร่วมด้วยหรือไม่ เช่น ไอ ท้องเสีย ปวดศีรษะรุนแรง ถ้ามี พร้อมมีไข้สูง ควรพบแพทย์
	เราควรฝึกบันทึกไข้ การบันทึกไข้เป็นข้อมูลที่ชัดเจนที่สุด เพราะลักษณะไข้บางอย่าง เป็นลักษณะเด่นของบางโรค เช่น ไข้ต่ำๆ เรื้อรัง เป็นลักษณะเด่นของวัณโรค

ตัวอย่างตารางการจดบันทึก

อย่าท้อถอยถ้าแพทย์บางท่านไม่ให้ความสำคัญกับบันทึกของเรา จงพยายามต่อไป

ไอ อาการไอ เป็นการบอกเราว่าอาจมีการผิดปกติเกิดขึ้นที่หลอดลม หรือปอดของเรา โดยร่างกายพยายามขับออกด้วยการไอ

ข้อมูลที่จำเป็น

	ลักษณะอาการไอ ไอแห้งๆ หรือไอมีเสมหะ
	เสมหะมีสีอะไร เหลือง เขียว หรือขาว
	เป็นระยะเวลานานเท่าไร
	มีไข้ร่วมด้วยหรือไม่ อย่างไร

หอบเหนื่อย
ลักษณะของการหายใจเร็ว ลักษณะของการหอบเหนื่อยบอกได้ถึงการทำงานของปอด

ข้อมูลที่จำเป็น

	อาการหอบเหนื่อยเกิดขึ้นหลังการไอ หรือไม่ได้ทำอะไรก็หายใจหอบ
	มีอาการหอบเหนื่อยนานเท่าไร
	มีประวัติโรคประจำตัวหรือไม่ เช่น โรคหอบหืด หรือ โรคปอดอุดตันเรื้อรังจากการสูบบุหรี่
	มีอาการเขียวที่ริมฝีปาก ปลายมือปลายเท้าด้วยหรือไม่ เพราะอาการเหล่านี้บอกถึงร่างกายกำลังขาดอากาศ ต้องพบแพทย์ด่วน

ปวด

ข้อมูลที่จำเป็น

	บริเวณที่ปวด
	ลักษณะของอาการปวด เช่นปวดแบบตื้อๆ ปวดเหมือนมีอะไรมาทิ่มแทง
	ระยะเวลาที่ปวด ปวดมานานเท่าไร ปวดแบบเรื้อรังหรือเฉียบพลัน
	อาการปวดสามารถบรรเทาด้วยยาแก้ปวดหรือไม่

ปวดศรีษะ ลักษณะการปวดศีรษะบางอย่าง บอกเราว่าอาจมีการผิดปกติในระบบประสาท

ข้อมูลที่จำเป็นนอกเหนือจากอาการปวดทั่วไป

	อาการปวดศีรษะมีความรุนแรงเพิ่มขึ้นหรือไม่ เมื่อเปรียบเทียบกับอาการปวดครั้งก่อนๆ กินยาแก้ปวดแล้วสามารถบรรเทาอาการปวดให้ทุเลาหรือไม่
	มีอาการคอแข็ง (ก้มคอแล้วเจ็บมาก) หรืออาการอื่นๆ เช่น ไข้ อาเจียนพุ่งร่วมด้วยหรือไม่
	ระดับความรู้สึกตัวเปลี่ยนหรือไม่ เช่น สับสน ซึมลง
	การมองเห็นผิดปกติหรือเปลี่ยนไปหรือไม่ เช่น เห็นภาพซ้อน มัว

ท้องเสีย มี 2 แบบ คือ

แบบเฉียบพลัน	ส่วนใหญ่เกิดจากการติดเชื้อจากอาหารหรือน้ำดื่มไม่สะอาดที่เรากินเข้าไป มักจะหายได้เอง ภายใน 7 วัน
แบบเรื้อรัง	ส่วนใหญ่มีอาการเกิน 2 สัปดาห์ขึ้นไป เกิดได้จากหลายสาเหตุ อาจเกิดจากยาที่เรากินอยู่ ทำให้เกิดอาการถ่ายเหลว หรือจากการติดเชื้อต่างๆในลำไส้ ซึ่งจะสังเกตได้ว่าอุจจาระมีมูกปนเลือด บางสาเหตุก็เป็นโรคที่รักษาได้ แต่บางสาเหตุก็รักษาไม่ได้ จำเป็นต้องดูแลตามอาการ เท่านั้น

อาการที่ไม่ควรรอ (จำเป็นต้องเร่งหาสาเหตุเพื่อรักษาตามสาเหตุ)

	มีไข้สูง ปวดท้องรุนแรงร่วมด้วย มีอาการคลื่นไส้อาเจียนมาก หรือ
	ถ่ายมีมูกปนเลือด หรือ
	ไม่ดีขึ้นด้วยการดูแลเบื้องต้นและยังมีอาการถ่ายเหลวนานกว่า 1 สัปดาห์ หรือ
	มีภาวะขาดน้ำรุนแรง ซึ่งจะสังเกตจากริมฝีปากแห้ง ลิ้นแห้ง รู้สึกหิวน้ำ ตาลึกโบ๋ และผิวหนังแห้ง

แพ้ยา ผื่นที่พบบ่อยที่สุดคือผื่นแบบไข้หัด ผื่นลมพิษ มีลักษณะกระจายเท่าๆ กันทั้ง 2 ด้านของร่างกาย เกิดขึ้นหลังจากกินยา
แพ้ยารุนแรง มีอาการปากบวมพอง เหนื่อยหอบ หรือผิวหนังลอกทั้งตัว